Spis podstawowych demonów zamieszkujących słowiańskie domostwa. Opis, występowanie i sposoby postępowania, np. zaganianie do butelki gnieciuchy, w celu ochrony przez zmorą...

ZMORA (mora, mara, gnieciucha, dusznica, dusiołek)

Opis: Demon, który nocami odwiedzał domowe izby i męczył uśpionych, siadając na nich i próbując ich dusić. Około północy zmory zwykły przeciskać się przez szpary w drzwiach lub oknach jako ćmy, komary albo inne owady, by następnie przybrać postać już sobie właściwą i rozciągnąć się na śpiącym człowieku. Nieszczęśnik nękany nocami przez gnieciuchy budził się obolały, wyczerpany i spragniony.

Wygląd: Widma obu płci, wysokie, chude, z długimi kończynami, o ciałach tak jasnych i przezroczystych, że przenikało przez nie światło księżyca. Mogły przemieniać się w koty lub kuny, a także w przedmioty martwe – na przykład słomki lub igły.

Ochrona: Wizyty zmory uniknąć można było nie układając się do snu na wznak, a raczej na brzuchu bądź na prawym „dobrym” boku, krzyżując ręce, śpiąc „na odwyrtkę” czyli z głową tam gdzie powinny znajdować się nogi, jak również trzymając pod ręką kij lub siekierę dla obrony. Nękanemu przez zmorę ratunek mogła też przynieść osoba trzecia, zagarniając do butelki niewidzialną gnieciuchę, która atakowała śpiącą ofiarę. Butelkę należało później wrzucić do rzeki.

Pochodzenie: Wierzenia były dwoiste – zmora mogła być duszą zmarłej osoby, bądź też duszą żywego człowieka. Częstokroć widziano w niej złą sąsiadkę (lub sąsiada), która nocą przychodziła zemścić się za krzywdy wyrządzone jej przez daną osobę za dnia. Do bycia zmorą predestynowana była również siódma z kolei córka danego małżeństwa.

KIKIMORA

Opis: Domowy demon rodzaju żeńskiego, pojawiający się na Rusi. Niekiedy utożsamiany z domowichą i wtedy postrzegany jako nieszkodliwy, sprawujący pieczę nad drobiem. Częściej jednak wierzono, że kikimora jest zmorą niebezpieczną dla człowieka. Pomieszkiwać miała gdzieś pod podłogą; wychodziła nocą, by niepokoić dzieci, szkodzić zwierzętom gospodarskim, psocić na różne sposoby, a nade wszystko – plątać przędzę. Odgłosy przędzenia kikimory zawsze zwiastowały nieszczęście.

Wygląd: Malutka, pomarszczona kobieta o długich siwych i rozwianych włosach (w niektórych wierzeniach zamiast nóg miała kurze łapki) lub – jako domowicha – staruszka przypominająca wyglądem zmarłą matkę bądź babkę.

Ochrona: Nieznana.

Pochodzenie: Nieznane.